рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी-13B
1. рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдиिрдХाрд▓े-
рдЙрдд्рддрд░:—
AC рдоिрд▓ाрдпा
рд╕рдордХोрдг ∆ABC рдоें,
AC=√(BC)2+(AB)2
=√(40)2+(30)2
=√1600+900=√2500=50
ABC рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×30×40=600
2
ABC,
S= 50+50+60 = 160 =80
2 2
DCA рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√80(80-50)(80-50)(80-60)
=√80×30×30×20
=√2×2×2×2×5×2×5×3×2×5×3×2×2×5
=2×2×2×2×5×5×3=1200
рдХुрд▓ рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=1200+600=1800
2. рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें-
рдЙрдд्рддрд░:—-
рджी рдЧрдИ рдЖрдХृрддि ABCD рдоें AC рдХो рдоिрд▓ाрдпा
ABC рдоें,
AC=√(AB)2+(BC)2=√(5)2+(12)2
√25+144=√169=13
ABC рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×12×6=6×5=30
2
ACD,
S= a+b+c = 13+13+10 = 36 =18
2 2 2
ACD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√18(18-13)(18-13)(18-10)
=√18×5×5×8=√5×5×3×2×3×2×2×2×2
=5×3×2×2=60
рдХुрд▓ рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 60+30=90
3.(a)рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рджो рдЖрд╕рди्рди рднुрдЬाрдПँ рдФрд░ рд╡िрдХрд░्рдг рдХ्рд░рдо рд╕े 13 рдоी, 14 рдоी рдФрд░ 15 рдоी рд╣ै рддो рдЗрд╕рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдиिрдХाрд▓िрдП—-
рдЙрдд्рддрд░:—-
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рд╡िрдХрд░्рдг 15m рд╣ै|
ABC,
S= a+b+c = 13+15+14 = 42 =21
2 2 2
ABC рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√21(21-13)(21-15)(21-14)
=√21×8×6×7=√7×3×2×2×2×2×3×7
=2×2×3×7=84
ar∆ABC=ar∆ACD=84×2=168
(b) рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬाрдХाрд░ рдЖंрдЧрди рдХी рджो рдЖрд╕рди्рди рднुрдЬाрдПँ 26 рдоी рдФрд░ 28 рдоी рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдХा рдПрдХ рд╡िрдХрд░्рдг 30 рдоी рд╣ै рддो 75 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддि рд╡рд░्рдЧ рдоीрдЯрд░ рдХी рджрд░ рд╕े рдЖंрдЧрди рдоें рдкрдд्рдерд░ рдмिрдЫाрдиे рдХा рдЦрд░्рдЪ рдиिрдХाрд▓िрдП—–
рдЙрдд्рддрд░:—–
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╡िрдХрд░्рдг AC=30 рд╣ै|
ABC,
S= a+b+c = 26+30+28 = 84 =42
2 2 2
ABC рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√42(42-26)(42-30)(42-28)
=√42×16×12×14
=√7×2×3×2×2×2×2×2×2×3×2×7
=7×2×2×2×2×3=336
рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓
=2×336=672
1 m2 рдкрдд्рдерд░ рдмिрдЫाрдиे рдХा рдЦрд░्рдЪ 75
672 m2 рдкрдд्рдерд░ рдмिрдЫाрдиे рдХा рдЦрд░्рдЪ
=672×75=50, 400
4.(a) рдПрдХ рд╕рдорд▓ंрдм рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рд╕рдоांрддрд░ рднुрдЬाрдПँ рдХ्рд░рдо рд╕े 50 рдоी рдФрд░ 33 рдоी рд╣ै рддिрд░्рдпрдХ рднुрдЬाрдПँ 26 рдоी рддрдеा 25 рдоी рд╣ै| рдЗрд╕рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें-
рдЙрдд्рддрд░:-
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдорд▓ंрдм рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै| рдЬिрд╕рдХी рд╕рдоांрддрд░ рднुрдЬाрдПँ AB рддрдеा CD рд╣ै|
AB=EF=33
FD=X
CE=50-(33+X)=17-X
BFD,
(BF)2=(26)2-(X)2
BF=676 – X2 ——(1)
ACE,
(AE)2= (25)2-(17-X)2
(AE)2=625 -{(17)2-2×17×X+(X)2}
(AE)2=625-(289-34X+X2)
(AE)2=625-289+34X-X2
(AE)2=336-X2+34X ——-(2)
From eq (1) &(2)
676-x2=336-x2+34x
676-336=34x
340=34x x=340/34=10
ACE,
AE=√(25)2-(7)2=√625-49=√576=24
BED,
BF=√(26)2-(10)2=√676-100=√576=24
BFD рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×10×24=120
2
ACF рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×7×24=84
2
рдЖрдпрддाрдХाрд░ рднाрдЧ AEBF рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=рд▓ंрдмाрдИ×рдЪौрдб़ाрдИ
=33×24=792
рд╕рдорд▓ंрдм рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓
=792+84+120=996
(b) рдПрдХ рд╕рдорд▓ंрдм рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рд╕рдоांрддрд░ рднुрдЬाрдПँ рдХ्рд░рдо рд╕े 46 рдоी рдФрд░ 25 рдоी рд╣ै рдФрд░ рдЕрди्рдп рджो рднुрдЬाрдПँ 20 рдоी рдФрд░ 13 рдоी рд╣ै, рддो рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдоाрд▓ूрдо рдХрд░ें-
рдЙрдд्рддрд░:-
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдорд▓ंрдм рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рднुрдЬा AB рддрдеा CD рд╕рдоांрддрд░ рд╣ै|
FD=x
CF=46-(25+x) =21-x
∆ACE,
(AE)2=(AC)2-(CE)2=(20)2-(21-x)2
400-(441-2×21×x+x2)
=400-(441-42x+x2)
=400-441+42x-x2 ——-(1)
∆BFD,
(BF)2=(BD)2-(FD)2=(13)2-x2
169-x2 ———-(2)
From eq (1) &(2)
400-441+42x-x2=169-x2
-41+42x=169
42x=169+41=210
x=210/42=5
BFD, BF=(BD)2-(FD)2
ACE, AE=(AC)2-(CF)2
√(20)2-(16)2=√400-256=√144=12
∆ACE рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = 1 ×16×12=96
2
∆BED рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×5×12=30
2
рдЖрдпрддाрдХाрд░ рднाрдЧ ABEF рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= рд▓ंрдмाрдИ× рдЪौрдб़ाрдИ
=25×12=300
рдХुрд▓ рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=300+30+96=426
5.(a) рдПрдХ рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬाрдХाрд░ рд▓ाрди рдоें 2 рдШोрдб़ों рдХे рдЪрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдШाрд╕ рд╣ै| рдпрджि рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднुрдЬा 13 рдоी рд╣ै рдФрд░ рдмрдб़ा рд╡िрдХрд░्рдг 24 рдоी рд╣ै, рддो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдШोрдб़ा рдХो рдЪрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рд▓ाрди рдХा рдХिрддрдиा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा|
рдЙрдд्рддрд░:::—-
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै| рдЬिрд╕рдХा рд╡िрдХрд░्рдг BC=24 рд╣ै| CO=OB=12
AOB,
AO=√(13)2-(12)2=√169-144=√25=5
∆AOB= 1 ×12×5=30
2
рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=30×4=120
2 рдШोрдб़ा рдкूрд░े рдШाрд╕ рдХो рдЪрд░рддा рд╣ै|
1 рдШोрдб़ा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд░ा рдЧрдпा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 120 =60
2
(b) рдПрдХ рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рдкрд░िрдоिрддि 100m рд╣ै рдФрд░ рдЫोрдЯा рд╡िрдХрд░्рдг 14m рд╣ै рддो рдЗрд╕рдХा (i) рдмрдб़ा рд╡िрдХрд░्рдг (ii)рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ (iii) рдКंрдЪाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें-
Answer:—–
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै| рдЬिрд╕рдХा рдЫोрдЯा рд╡िрдХрд░्рдг AD=14 рд╣ै|
AO=DD=7
AC+CD+BD+AB=100
AC+AC+AC+AC=100
AC=100
AC= 100 =25
4
AOB,
BO=√(AB)2-(OA)2=√(25)2-(7)2
√625-49=√576=24
рдмрдбा़ рд╡िрдХрд░्рдг=2×24=48
AOB рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 1 ×24×7=84
2
рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=84×4=336
рд╕рдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХी рдКँрдЪाрдИ= рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ = 336
рднुрдЬा 25
6.(a) рдПрдХ рдд्рд░िрднुрдЬ рдФрд░ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХा рдЖрдзाрд░ рдПрдХ рд╣ी рд╣ै рдПрд╡ं рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рднी рдПрдХ рд╣ी рд╣ै| рдпрджि рдд्рд░िрднुрдЬ рдХी рднुрдЬाрдПँ 45cm,200cm рдФрд░ 205cm рд╣ै рддрдеा рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ 200cm рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХी рд╕ंрдЧрдд рдКँрдЪाрдИ рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें-
рдЙрдд्рддрд░:—
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рд╣ै рддрдеा CED рдПрдХ рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै| рдЬो CD рднुрдЬा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै|
ECD,
S=a+b+c= 200+205+45 = 450 =225
2 2 2
ECD рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√225(225-200)(225-205)(225-45)
=√225×25×20×180
=√5×5×3×3×5×5×2×2×5×3×3×2×2×5
=5×5×5×3×3×2×2=4500
рд╕рдоांрддрд░ рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= рдЖрдзाрд░×рд╕ंрдЧрдд рдКंрдЪाрдИ
4500=200× рдКंрдЪाрдИ
рдКंрдЪाрдИ=4500/200=45/2=22.5
(b) рдПрдХ рдд्рд░िрднुрдЬ рдФрд░ рдПрдХ рдЖрдпрдд рдХा рдПрдХ рд╣ी рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рднी рдПрдХ рд╣ी рд╣ै| рдпрджि рдд्рд░िрднुрдЬ рдХी рднुрдЬाрдПँ 25m, 29m рдФрд░ 56m рд╣ो рддрдеा рдЖрдпрдд 29m рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ो рддो рдЙрд╕рдХी рдЕрди्рдп рднुрдЬा рдХो рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें-
рдЙрдд्рддрд░:—-
рдоाрдиा рдХि ABCD рдПрдХ рдЖрдпрдд рд╣ै| рддрдеा ECD рдПрдХ рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै рдЬो рдПрдХ рд╣ी рдЖрдзाрд░ CD рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै|
ECD,
S= a+b+c = 39+56+25 = 120 =60
2 2 2
ECD рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√60(60-39)(60-56)(60-25)
=√60×21×4×35
=√5×2×2×3×3×7×2×2×7×5
=2×2×5×7×3=420
рдЖрдпрддाрдХाрд░ рднाрдЧ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=рдЖрдзाрд░× рдКंрдЪाрдИ
420=39×AC
AC=420/39=140/13
7. рджो рд╡िрднिрди्рди рд░ंрдЧों рдХे рдХрдкрдб़ों рдХे 8 рдд्рд░िрднुрдЬाрдХाрд░ рдЯुрдХрдб़ों рдХो рд╕ीрдХрд░ рдПрдХ рдЫाрддा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдмрдЧрд▓ рдХी рдЖрдХृрддि рдоें рджिрдЦाрдпा рдЧрдпा рд╣ै|рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЯुрдХрдб़े рдХी рдоाрдк 25cm, 39cm рдФрд░ 56cm рд╣ै|рдЫाрддे рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░ंрдЧ рдХा рдХिрддрдиा рд▓рдЧा рд╣ै|
рдЙрдд्рддрд░:—-
S= a+b+c = 56+39+25 = 120 =60
2 2 2
рдПрдХ рдд्рд░िрднुрдЬाрдХाрд░ рдЯुрдХрдб़े рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=
√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√60(60-56)(60-39)(60-25)
=√60×4×21×35
=√2×2×3×5×2×2×3×7×7×5
=2×2×3×5×7=420
8 рдд्рд░िрднुрдЬाрдХाрд░ рдЯुрдХрдб़े рдХो рд╕ीрд▓ рдХрд░ рдЫाрддा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдХुрд▓ рдХрдкрдб़े рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓
=8×420=3360
рдЫाрддा рджो рд░ंрдЧ рдХे рдХрдкрдб़े рдХा рдмрдиा рд╣ै|
рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░ंрдЧ рдХे рдХрдкрдб़े рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓= 3360 =1680
2
8.рдмрдЧрд▓ рдХी рдЖрдХृрддि рдоें рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдПрдХ рд╡िрдХрд░्рдг рдХी рд▓ंрдмाрдИ рд╣ै| рдФрд░ рдПрдХ рд╕рдордж्рд╡िрдмाрд╣ु рдд्рд░िрднुрдЬ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдФрд░ рд╣ै| рдЖрдХृрддि рдХा рдХुрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдиिрдХाрд▓े-
рдЙрдд्рддрд░:—-
ABCD рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ рд╣ै|
CA=32
рд╡рд░्рдЧ рдХा рд╡िрдХрд░्рдг =√2×рднुрдЬा
32=√2×рднुрдЬा
рднुрдЬा=32/√2=16√2
рд╡рд░्рдЧ ABCD рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ =(рднुрдЬा)2
(16√2)2=16×16×√2×√2=256×2=512
рд╕рдордж्рд╡िрдмाрд╣ु рдд्рд░िрднुрдЬ рдХा рдЕрд░्рдж्рдз рдкрд░िрдоिрддि
S= a+b+c = 6+6+8 = 20 =10
2 2 2
APQ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓=√s(s-a)(s-b)(s-c)
=√10(10-6)(10-6)(10-8)
=√10×4×4×2
=4×2√5=8√5
рдХुрд▓ рдЖрдХृрддि рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓
=512+8√5
0 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ